Gafa – co to znaczy i jak jej unikać?

Gafa to nieświadomie popełniony nietakt, niestosowna wypowiedź albo zachowanie łamiące zasady savoir-vivre. Możesz jej uniknąć, obserwując otoczenie, ostrożnie dobierając tematy rozmowy i reagując spokojnie, gdy nie znasz lokalnych zwyczajów. Znaczenie tego słowa, przykłady oraz odmianę wyjaśniamy poniżej.

Gafa – co oznacza to słowo?

Rzeczownik „gafa” oznacza niezręczny postępek lub odezwanie się niezgodne z przyjętymi zwyczajami towarzyskimi. Taki błąd zwykle nie wynika ze złej woli. Osoba, która go popełnia, często dopiero po chwili dostrzega, że kogoś uraziła albo wywołała krępującą sytuację.

Gafa może mieć mały, duży, towarzyski lub dyplomatyczny charakter. Mówi się, że ktoś popełnił gafę, „palnął gafę”, „strzelił gafę” albo próbował ją naprawić. W słownikach jako bliskoznaczne pojawiają się wyrazy: przeoczenie, niezręczność i uchybienie.

Gafa narusza niepisane reguły danej społeczności, lecz najczęściej powstaje bez zamiaru obrażenia drugiej osoby.

Gafa a faux pas – jaka jest różnica?

Określenia „gafa” i „faux pas” bywają używane wymiennie, choć można wskazać między nimi subtelną różnicę. Faux pas to nieumyślne złamanie zasad etykiety, które przede wszystkim kompromituje autora i wywołuje niesmak.

Gafa częściej dotyka konkretnej osoby. Może zranić ją pytaniem, komentarzem albo żartem, a dopiero później obrócić się przeciwko temu, kto się odezwał. Oblizanie wspólnej łyżeczki przy stole będzie raczej faux pas, natomiast zapytanie wdowca o zdrowie jego zmarłej żony to typowa gafa.

Jakie zachowania są gafą?

Nie każda pomyłka towarzyska ma taką samą wagę. O ocenie decydują miejsce, relacja między rozmówcami, temat oraz lokalne obyczaje. To, co w domu uchodzi za swobodę, podczas oficjalnej kolacji może zostać odebrane jako brak szacunku.

Przykładem jest pytanie starszego mężczyzny o jego córkę, gdy towarzyszy mu młoda żona. Podobnie działa żart o blondynkach wypowiedziany w obecności osoby, której wygląd staje się jego przedmiotem. Nawet niewinne pytanie o szkołę może zabrzmieć protekcjonalnie, jeśli skierujemy je do dorosłej osoby po studiach.

Gafa przy stole

Zwrot „smacznego” wyraża życzliwość, troskę i gościnność. W domu, wśród bliskich osób lub w chwili podawania potrawy zwykle nie budzi zastrzeżeń. Gospodarz albo osoba serwująca posiłek wskazuje w ten sposób, że można zacząć jeść.

Podczas formalnej kolacji lepiej poczekać na gest gospodarza lub osoby o najwyższej pozycji przy stole. Nie należy też mówić tego komuś, kto już przeżuwa potrawę – takie przerwanie posiłku może być niezręczne. Na życzenie wystarczy odpowiedzieć: „dziękuję” albo „wzajemnie”.

Do gaf przy stole zalicza się także siorbanie, dmuchanie na zupę, sięganie po danie przed gospodynią i używanie wspólnego sztućca w niehigieniczny sposób. Czy jeden drobny gest może zmienić opinię o człowieku? W formalnych relacjach czasem tak, zwłaszcza gdy towarzyszy mu brak reakcji.

Różnice między kulturami

Zasady obyczajowe nie są jednakowe na całym świecie. W Indiach lewa ręka może być uznana za nie właściwą przy dotykaniu jedzenia, a w Japonii przekazywanie pokarmu z pałeczek do pałeczek kojarzy się z obrzędami pogrzebowymi.

W Chinach zegarek nie zawsze jest neutralnym prezentem, ponieważ jego wręczenie może przywoływać skojarzenia ze śmiercią. W Tajlandii nie powinno się deptać banknotów ani monet z wizerunkiem króla. W krajach skandynawskich spóźnienie na spotkanie bywa odczytywane jako lekceważenie ustalonego czasu.

W Polsce oraz części Europy Środkowo-Wschodniej parzysta liczba kwiatów kojarzy się z pogrzebem. Z kolei w Wielkiej Brytanii gest dwóch palców może być obraźliwy, gdy grzbiet dłoni jest skierowany do odbiorcy. Przed wyjazdem warto sprawdzić zwyczaje miejsca, do którego się udajemy – gest znany w Polsce może mieć tam zupełnie inne znaczenie.

Jak unikać gaf?

Najprostsza zasada brzmi: jeśli nie znasz sytuacji, obserwuj innych. Dotyczy to zwłaszcza przyjęć, spotkań służbowych, wizyt zagranicznych i rozmów z osobami poznanymi po raz pierwszy.

W niejasnych okolicznościach pomaga formalny język oraz powstrzymanie się od osobistych pytań. Nie trzeba komentować wieku, wyglądu, stanu cywilnego, zarobków ani zdrowia rozmówcy. Żart również wymaga ostrożności, bo może trafić w czyjąś narodowość, zawód, płeć, religię lub sytuację rodzinną.

Przed spotkaniem można sprawdzić, kto weźmie w nim udział i jaki charakter będzie miało wydarzenie. Podczas rozmowy dobrze słuchać uważnie, nie przerywać i nie zakładać, że wszyscy podzielają nasze poczucie humoru.

• obserwuj gesty i zachowania gospodarza,
• unikaj pytań o prywatne sprawy przy słabo znanych osobach,
• nie opowiadaj dowcipów dotyczących grup obecnych przy stole,
• sprawdzaj lokalne zwyczaje przed podróżą lub spotkaniem międzykulturowym.

Co zrobić po popełnieniu gafy?

Najlepsza reakcja zależy od rozmiaru nietaktu. Przy drobnym potknięciu wystarczy krótko przeprosić i nie rozwijać niezręcznego tematu. Długie tłumaczenie często zwraca na błąd większą uwagę.

Jeśli komentarz kogoś zranił, przeprosiny powinny być konkretne: „To było niestosowne, przepraszam”. Nie należy dodawać, że druga osoba „nie ma dystansu” albo „źle zrozumiała” – takie słowa przenoszą odpowiedzialność na poszkodowanego.

Świadek gafy powinien zachować dyskrecję. Zgodnie z zasadami savoir-vivre najlepiej nie zawstydzać autora publicznym komentarzem, lecz płynnie zmienić temat. Czasem pomaga neutralna anegdota, która pozwala wszystkim wrócić do rozmowy bez dalszego napięcia.

Gafa, GAFA i poprawna odmiana

Mała litera oznacza nietakt. Wielkie litery w skrócie GAFA odnoszą się natomiast do grupy firm Google, Apple, Facebook i Amazon. Te dwa zapisy brzmią podobnie, lecz opisują zupełnie różne pojęcia.

W badaniu „Podejście Polaków do fintechu” przeprowadzonym dla Blue Media 73% respondentów deklarowało zaufanie do banków, a 44% do koncernów GAFA. Bezpieczeństwo jako najważniejszą cechę usług finansowych wskazało 32% badanych. Dane te dotyczą rynku finansowego, nie zasad dobrego wychowania.

Rzeczownik „gafa” ma rodzaj żeński. Odmiana w liczbie pojedynczej wygląda następująco: gafa, gafy, gafie, gafę, gafą. W liczbie mnogiej używa się form: gafy, gaf, gafom, gafami i gafach.